लहान बाळाच्या हनुवटीवर किंवा कपड्यांवर सतत लाळ (Saliva) दिसली की अनेक पालकांच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो – “बाळाला इतकी लाळ का येते?” काहींना वाटते की बाळ आजारी आहे, तर काहींना दात येण्याची सुरुवात झाली असे वाटते.
खरं तर, 3 ते 6 महिन्यांनंतर बाळाला लाळ जास्त येणे ही बहुतेक वेळा पूर्णपणे सामान्य गोष्ट असते. या वयात बाळाच्या लाळग्रंथी (Salivary Glands) अधिक सक्रिय होतात आणि बाळाला अजून लाळ गिळण्याची पूर्ण सवय झालेली नसते. त्यामुळे लाळ तोंडातून बाहेर येते.
मात्र, काही वेळा जास्त लाळ येण्यामागे इतर कारणेही असू शकतात. त्यामुळे कोणती लक्षणे सामान्य आहेत आणि डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा हे प्रत्येक पालकाला माहित असणे गरजेचे आहे.
या लेखात आपण बाळाला लाळ जास्त का येते, कोणत्या वयात हे सामान्य असते, लाळेमुळे त्वचेची काळजी कशी घ्यावी आणि डॉक्टरांकडे कधी जावे याबद्दल सविस्तर माहिती जाणून घेणार आहोत.
जर बाळ व्यवस्थित दूध पीत असेल, खेळत असेल आणि त्याची वाढ सामान्य असेल, तर फक्त लाळ जास्त येत आहे म्हणून लगेच काळजी करण्याची गरज नसते.
या लेखात काय जाणून घ्याल?
- बाळाला लाळ का येते?
- कोणत्या वयात लाळ जास्त येते?
- दात येताना लाळ का वाढते?
- लाळेमुळे त्वचेवर पुरळ का येतात?
- लाळ कमी करण्यासाठी सुरक्षित उपाय
- डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?
- वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
बाळाला लाळ म्हणजे काय?
लाळ म्हणजे आपल्या तोंडात तयार होणारा एक नैसर्गिक द्रव (Saliva). हा द्रव अन्न गिळण्यास मदत करतो, तोंड स्वच्छ ठेवतो आणि जंतूंपासून संरक्षण करण्यासही मदत करतो.
मोठ्या माणसांप्रमाणेच बाळामध्येही लाळ तयार होत असते. मात्र सुरुवातीच्या काही महिन्यांत बाळाला लाळ व्यवस्थित गिळता येत नाही. त्यामुळे ती तोंडातून बाहेर येते.
ही प्रक्रिया पूर्णपणे नैसर्गिक असून बहुतेक बाळांमध्ये ती काही महिन्यांनी आपोआप कमी होते.
बाळाला लाळ जास्त का येते?
बाळाला लाळ जास्त येण्याची अनेक कारणे असू शकतात. त्यापैकी बहुतेक कारणे सामान्य असतात.
1. लाळग्रंथी अधिक सक्रिय होणे
साधारणपणे 3 महिन्यांनंतर बाळाच्या लाळग्रंथी अधिक प्रमाणात लाळ तयार करू लागतात. पण बाळाला ती पूर्णपणे गिळता येत नसल्यामुळे लाळ बाहेर येते.
2. दात येण्याची सुरुवात (Teething)
अनेक बाळांना दात येण्याच्या काही आठवडे आधीपासूनच लाळ जास्त येऊ लागते. हिरड्यांमध्ये होणाऱ्या बदलांमुळे लाळेचे प्रमाण वाढू शकते.
जर तुमच्या बाळाला लाळेसोबत वारंवार हिचकी किंवा गॅसचाही त्रास होत असेल, तर खालील लेख नक्की वाचा.
बाळाला गॅस का होतो? कारणे आणि उपाय
3. तोंडात वस्तू घेण्याची सवय
4 ते 7 महिन्यांच्या दरम्यान बाळ प्रत्येक वस्तू तोंडात घेण्याचा प्रयत्न करते. या सवयीमुळेही लाळेचे प्रमाण वाढू शकते.
4. लाळ गिळण्याचे कौशल्य अजून विकसित नसणे
लहान बाळाला तोंडात तयार होणारी लाळ सतत गिळणे अजून पूर्णपणे जमत नाही. त्यामुळे ती बाहेर येते. जसजसे बाळ मोठे होते तसतशी ही समस्या कमी होते.
5. तोंडाचा नैसर्गिक विकास
बाळाच्या तोंडातील स्नायू आणि मज्जासंस्था (Nervous System) विकसित होत असताना काही काळ लाळ जास्त येणे पूर्णपणे सामान्य असते.
कोणत्या वयात बाळाला लाळ जास्त येणे सामान्य असते?
बहुतेक बाळांमध्ये 3 ते 12 महिन्यांच्या दरम्यान लाळ जास्त येणे सामान्य मानले जाते. विशेषतः 4 ते 8 महिन्यांच्या वयात हे प्रमाण अधिक दिसून येते.
| बाळाचे वय | लाळ येणे सामान्य आहे का? |
|---|---|
| 0 ते 2 महिने | साधारणपणे कमी प्रमाणात. |
| 3 ते 6 महिने | होय, लाळ वाढण्यास सुरुवात होते. |
| 6 ते 12 महिने | दात येण्यामुळे लाळ अधिक येऊ शकते. |
| 12 महिन्यांनंतर | हळूहळू कमी होऊ लागते. |
जर तुमच्या बाळाला दात येण्याची इतर लक्षणेही दिसत असतील, तर हा लेख नक्की वाचा.
बाळाला दात येण्याची लक्षणे कोणती?
बाळाची लाळ वारंवार पुसण्यासाठी मऊ कॉटनचा रुमाल वापरा. त्यामुळे हनुवटी आणि मानेजवळील त्वचेवर पुरळ किंवा लालसरपणा येण्याची शक्यता कमी होते.
दात येताना बाळाला लाळ जास्त का येते?
अनेक पालकांना असे वाटते की लाळ येणे म्हणजे दात येणारच. हे काही प्रमाणात खरे असले तरी प्रत्येक वेळी तसेच असेल असे नाही.
साधारणपणे 6 महिन्यांच्या आसपास बाळाचे पहिले दात येण्यास सुरुवात होते. या काळात हिरड्यांमध्ये बदल होत असल्यामुळे लाळग्रंथी अधिक सक्रिय होतात आणि लाळेचे प्रमाण वाढते.
दात येण्याच्या काळात बाळामध्ये खालील लक्षणेही दिसू शकतात.
- हिरड्यांना खाज येणे
- सतत वस्तू तोंडात घेणे
- जास्त लाळ येणे
- थोडी चिडचिड होणे
- हलक्या प्रमाणात झोपेत बदल होणे
मात्र, प्रत्येक बाळामध्ये ही लक्षणे सारखीच असतील असे नाही.
दात येण्याच्या काळात काही बाळांना रात्री वारंवार जाग येणे किंवा चिडचिड होणेही दिसू शकते. याबद्दल अधिक माहिती येथे वाचा.
लाळेमुळे त्वचेवर पुरळ का येतात?
सतत लाळ हनुवटी, मान किंवा छातीवर राहिल्यामुळे त्या भागातील त्वचा ओलसर राहते. त्यामुळे त्वचेवर लालसरपणा, पुरळ किंवा खाज येऊ शकते. याला Drool Rash असेही म्हणतात.
विशेषतः उन्हाळ्यात किंवा दमट हवामानात हा त्रास अधिक जाणवू शकतो.
लाळ पुसताना कधीही जोरात घासू नका. मऊ कॉटनचा रुमाल वापरून हलक्या हाताने त्वचा कोरडी करा.
बाळाला लाळ जास्त येत असल्यास काय करावे?
लाळ पूर्णपणे थांबवणे शक्य नसले तरी काही सोप्या सवयींमुळे बाळाला आराम मिळू शकतो.
1. लाळ वेळोवेळी पुसा
बाळाची हनुवटी आणि मान मऊ कापडाने हलक्या हाताने स्वच्छ करा. त्यामुळे त्वचा कोरडी राहते.
2. मऊ Bib वापरा
कॉटनचा Bib वापरल्याने कपडे सतत ओले राहत नाहीत आणि त्वचेवर होणारा त्रास कमी होतो.
3. त्वचेला Moisturizer लावा
डॉक्टरांनी सुचवलेले Baby Moisturizer किंवा Barrier Cream वापरल्यास त्वचेचे संरक्षण होते.
4. Teething Toy द्या
जर बाळाला दात येत असतील तर सुरक्षित आणि BPA-Free Teething Toy चावण्यासाठी देऊ शकता.
5. स्वच्छता राखा
बाळाचे हात, खेळणी आणि तोंडात जाणाऱ्या वस्तू स्वच्छ ठेवा.
6. पुरेसे Breastfeeding किंवा Feeding करा
बाळ नियमित दूध पीत असेल आणि आनंदी असेल तर केवळ लाळ येत आहे म्हणून काळजी करण्याचे कारण नसते.
या चुका टाळा
- ❌ लाळ थांबवण्यासाठी कोणतेही औषध स्वतःहून देऊ नका.
- ❌ लाळेमुळे त्वचा लाल झाली म्हणून जोरात घासू नका.
- ❌ इंटरनेटवरील प्रत्येक घरगुती उपाय वापरू नका.
- ❌ बाळाच्या तोंडात मध, मीठ किंवा इतर पदार्थ लावू नका.
- ❌ डॉक्टरांचा सल्ला न घेता कोणतीही Cream वापरू नका.
डॉक्टरांकडे कधी जावे?
बहुतेक वेळा जास्त लाळ येणे सामान्य असते. मात्र खालील लक्षणे दिसल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
| लक्षण | काय करावे? |
|---|---|
| 2 वर्षांनंतरही खूप जास्त लाळ येणे | बालरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या. |
| लाळेसोबत ताप आणि तोंडात जखमा असणे | तपासणी आवश्यक. |
| बाळाला गिळताना त्रास होणे | डॉक्टरांना त्वरित दाखवा. |
| श्वास घेण्यास त्रास होणे | त्वरित रुग्णालयात जा. |
| बाळ दूध किंवा अन्न पूर्णपणे नाकारणे | डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. |
जर बाळाला लाळेसोबत तापही असेल, तर ताप किती धोकादायक असू शकतो हे जाणून घेण्यासाठी हा लेख वाचा.
बाळाचा ताप किती धोकादायक असतो?
फक्त लाळ जास्त येत आहे म्हणून घाबरू नका. जर बाळ व्यवस्थित खात असेल, खेळत असेल आणि त्याची वाढ चांगली होत असेल, तर हे बहुतेक वेळा त्याच्या नैसर्गिक विकासाचा एक भाग असतो.
Myth vs Fact: बाळाला लाळ येण्याबद्दलचे गैरसमज
| Myth (गैरसमज) | Fact (सत्य) |
|---|---|
| लाळ जास्त येत असेल म्हणजे बाळ आजारी आहे. | चुकीचे. 3 ते 12 महिन्यांच्या बाळांमध्ये लाळ जास्त येणे बहुतेक वेळा पूर्णपणे सामान्य असते. |
| लाळ येणे म्हणजे दात येणारच. | नेहमीच नाही. दात येताना लाळ वाढू शकते, पण लाळ येण्यामागे इतरही सामान्य कारणे असतात. |
| लाळ थांबवण्यासाठी औषध द्यावे. | चुकीचे. सामान्य लाळ येण्यासाठी कोणत्याही औषधाची गरज नसते. |
| लाळेमुळे बाळ अशक्त होते. | नाही. सामान्य प्रमाणातील लाळेमुळे बाळाच्या आरोग्यावर कोणताही वाईट परिणाम होत नाही. |
बाळाच्या प्रत्येक विकासाच्या टप्प्याबद्दल सविस्तर माहिती जाणून घेण्यासाठी आमचा नवजात बाळाच्या संगोपनावरील इतर लेखांचा संग्रहही नक्की वाचा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
1. बाळाला लाळ जास्त येणे कोणत्या वयात सामान्य असते?
साधारणपणे 3 ते 12 महिन्यांच्या वयात लाळ जास्त येणे सामान्य मानले जाते. विशेषतः 4 ते 8 महिन्यांच्या दरम्यान हे अधिक दिसते.
2. दात येण्यापूर्वी लाळ येते का?
होय. अनेक बाळांमध्ये दात येण्याच्या काही आठवडे आधीपासूनच लाळ वाढलेली दिसू शकते.
3. लाळेमुळे त्वचेवर पुरळ येऊ शकतात का?
होय. सतत ओलसर राहिल्यामुळे हनुवटी, मान किंवा छातीवर लालसरपणा आणि पुरळ येऊ शकतात. त्यामुळे त्वचा स्वच्छ आणि कोरडी ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
4. लाळ कमी करण्यासाठी घरगुती उपाय आहेत का?
लाळ पूर्णपणे थांबवण्याची गरज नसते. मात्र मऊ Bib वापरणे, त्वचा स्वच्छ ठेवणे आणि योग्य Teething Toy देणे यामुळे बाळाला आराम मिळू शकतो.
5. डॉक्टरांकडे कधी जावे?
जर लाळेसोबत ताप, तोंडात जखमा, गिळताना त्रास, श्वास घेण्यास त्रास किंवा 2 वर्षांनंतरही खूप जास्त लाळ येत असेल, तर बालरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
6. लाळ जास्त येत असल्यामुळे बाळाला दूध पाजणे थांबवावे का?
नाही. जर बाळ व्यवस्थित दूध पीत असेल आणि इतर कोणतीही समस्या नसेल, तर नियमित Feeding सुरू ठेवावे.
निष्कर्ष
बाळाला लाळ जास्त येणे ही बहुतेक वेळा त्याच्या नैसर्गिक वाढीचा एक भाग असतो. विशेषतः 3 ते 12 महिन्यांच्या वयात लाळ वाढणे, वस्तू तोंडात घेणे आणि दात येण्याची सुरुवात होणे हे सर्व एकमेकांशी संबंधित असू शकते.
पालकांनी घाबरण्याऐवजी बाळाची त्वचा स्वच्छ आणि कोरडी ठेवावी, सुरक्षित Teething Toy वापरावा आणि बाळाच्या इतर लक्षणांवर लक्ष ठेवावे. बहुतेक वेळा ही समस्या काही महिन्यांत आपोआप कमी होते.
मात्र, लाळेसोबत ताप, गिळताना त्रास, तोंडात जखमा किंवा बाळ खूप अस्वस्थ दिसत असेल, तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
बाळाच्या वाढीतील प्रत्येक टप्पा नवीन अनुभव घेऊन येतो. जास्त लाळ येणेही त्यापैकीच एक टप्पा आहे. योग्य माहिती आणि थोडा संयम असेल तर अशा छोट्या बदलांमुळे घाबरण्याची गरज नसते. तुमचे प्रेम, काळजी आणि योग्य वेळी घेतलेला सल्ला हेच बाळाच्या निरोगी वाढीसाठी सर्वात महत्त्वाचे आहे.
हे लेखही वाचा
- बाळाला दात येण्याची लक्षणे
- नवजात बाळाची काळजी कशी घ्यावी?
- बाळ जेवत नसेल तर काय करावे?
- बाळाला किती वेळाने दूध पाजावे?
- बाळाला हिचकी का येते?
हा लेख उपयुक्त वाटला का? मग तो इतर आई-वडिलांपर्यंतही नक्की शेअर करा. अशाच विश्वासार्ह, सोप्या आणि तज्ज्ञांनी पडताळलेल्या मराठी Parenting माहितीसाठी ParentingSutra.com ला नियमित भेट द्या.